I. Vai trò của AI trong công tác PCCC và CNCH

Việc tích hợp AI vào chiến lược PCCC và CNCH hứa hẹn giảm thiểu rủi ro, cải thiện thời gian phản ứng và bảo vệ sinh mạng cũng như tài sản hiệu quả hơn. AI không chỉ là một công cụ hỗ trợ mà còn là yếu tố then chốt để tối ưu hóa toàn bộ quy trình PCCC và CNCH, từ phát hiện sớm đến điều tra sau sự cố.

Một trong những thay đổi quan trọng mà AI mang lại là sự chuyển dịch từ chiến lược phản ứng sang chủ động phòng ngừa trong công tác PCCC và CNCH. Các hệ thống AI có khả năng phân tích lượng lớn dữ liệu, bao gồm thông tin lịch sử về các vụ cháy, điều kiện môi trường, hướng gió, và đặc điểm cấu trúc công trình. Khả năng này cho phép AI dự đoán các nguy cơ tiềm ẩn và đưa ra các biện pháp phòng ngừa trước khi một sự cố xảy ra. Đối với Việt Nam, một quốc gia đang trải qua quá trình đô thị hóa và công nghiệp hóa mạnh mẽ, sự thay đổi trong chiến lược này có ý nghĩa vô cùng to lớn. Việc tập trung vào phòng ngừa chủ động, được hỗ trợ bởi AI, có thể giảm đáng kể tần suất và mức độ nghiêm trọng của các vụ cháy, từ đó giảm thiểu thiệt hại về người và tài sản, đồng thời xây dựng một môi trường an toàn hơn cho sự phát triển.

II. Các ứng dụng AI tiên tiến trong PCCC và CNCH trên thế giới

Các ứng dụng của AI trong PCCC và CNCH đang phát triển mạnh mẽ trên toàn cầu, thể hiện tính đa năng và khả năng tích hợp sâu rộng vào toàn bộ chu trình an toàn cháy nổ.

1. Phát hiện và cảnh báo sớm

Hệ thống giám sát được trang bị AI có khả năng nhận diện khói, lửa hoặc các dấu hiệu bất thường về nhiệt độ nhanh hơn và chính xác hơn các cảm biến truyền thống. Một ví dụ điển hình là việc triển khai khoảng 1.000 camera AI ở California, Hoa Kỳ đã phát hiện 40% các vụ cháy rừng trước khi có cuộc gọi 911, giúp lực lượng phản ứng dập tắt đám cháy từ sớm, ngăn chặn sự lan rộng. Trong công tác phát hiện cháy rừng, AI kết hợp với cảm biến quang học và hồng ngoại có thể giám sát liên tục 24/7 trên các khu vực rộng lớn, đồng thời phân biệt tín hiệu cháy với nhiễu môi trường như sương mù, khói công nghiệp, bụi hoặc điều kiện thời tiết để giảm thiểu báo động giả. Các hệ thống như SmokeD có khả năng phát hiện khói từ xa tới 10 dặm và gửi cảnh báo trong vòng 10 phút, cung cấp thời gian quý báu cho công tác ứng phó. Dữ liệu vệ tinh từ các chương trình như FireGuard cũng được tích hợp với thuật toán AI để cung cấp cảnh báo cháy rừng theo thời gian thực, mở rộng phạm vi giám sát. Ngoài ra, các công ty như Dryad Networks đã tiên phong sử dụng cảm biến khí được hỗ trợ AI để phân tích thành phần không khí và phát hiện các khí thải từ quá trình đốt cháy ở giai đoạn sớm nhất, trước khi có khói hoặc lửa, cung cấp một hệ thống cảnh báo rất sớm ở cấp độ phân tử.

2. Phân tích dữ liệu và hỗ trợ ra quyết định

AI có thể phân tích dữ liệu đa dạng theo thời gian thực, bao gồm dữ liệu lịch sử cháy, điều kiện gió, hành vi con người và tính toàn vẹn cấu trúc của tòa nhà, để dự đoán nguy cơ và đề xuất các chiến lược ứng phó tối ưu, nâng cao hiệu quả hoạt động chữa cháy và giảm thời gian phản ứng. Viện Tiêu chuẩn và Công nghệ Quốc gia Hoa Kỳ (NIST) đang phát triển các công cụ dựa trên học máy để cung cấp dự báo flashover (bùng cháy toàn bộ) theo thời gian thực trong các khu dân cư, cảnh báo giúp chiến sĩ chữa cháy và CNCH kịp thời thoát hiểm. Các thử nghiệm cho thấy mô hình này dự đoán flashover chính xác 01 phút trước đó trong 86% trường hợp mô phỏng. Trong các khu vực mật độ dân cư cao hoặc các tòa nhà thương mại lớn, hệ thống AI có thể dự đoán chuyển động của đám đông và đề xuất các tuyến đường sơ tán tối ưu trong thời gian thực. Các tòa nhà thông minh được trang bị cảm biến AI có thể tự động hướng dẫn người cư ngụ đến lối thoát an toàn nhất, cải thiện hiệu quả sơ tán và giảm thiểu thương vong. Hệ thống này sử dụng học tăng cường để phân tích điều kiện cháy thay đổi và tìm ra lộ trình thoát hiểm an toàn nhất, vượt qua hạn chế của các kế hoạch sơ tán tĩnh.

3. Robot và phương tiện bay không người lái (drone) trong môi trường nguy hiểm

Robot chữa cháy tự hành và drone được trang bị AI và hình ảnh nhiệt có thể điều hướng trong môi trường nguy hiểm, đánh giá mức độ nghiêm trọng của đám cháy và thậm chí dập lửa ở những khu vực khó tiếp cận đối với chiến sĩ chữa cháy và CNCH, như cấu trúc cao tầng hoặc địa điểm xa xôi. Cơ quan Phòng vệ dân sự Dubai (Dubai Civil Defence) đã triển khai drone chữa cháy hỗ trợ AI cung cấp dữ liệu thời gian thực cho đội ứng phó khẩn cấp, cải thiện nhận thức tình huống. Drone cũng được dùng để khảo sát hiện trường, phát hiện các điểm nóng ẩn (như than hồng ngầm sau khi đám cháy đã được kiểm soát) và thực hiện các nhiệm vụ trinh sát an toàn hơn mà không gây rủi ro cho con người.

4. Giám sát sức khỏe của lực lượng chữa cháy và CNCH

AI có thể phân tích dữ liệu sinh lý (ví dụ: điện tâm đồ) để giám sát sức khỏe tim mạch của chiến sĩ chữa cháy và CNCH trong thời gian thực. Hệ thống này có thể cảnh báo khi họ bị căng thẳng do nhiệt hoặc hoạt động quá mức, giúp giảm thiểu nguy cơ đột tử do tim, vốn là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong cho chiến sĩ chữa cháy và CNCH ở Hoa Kỳ.

Những ứng dụng này cho thấy AI là một công cụ đa năng, có khả năng tích hợp sâu rộng vào toàn bộ chu trình PCCC và CNCH. Từ việc phát hiện nguy cơ ban đầu đến việc hỗ trợ ra quyết định chiến lược và điều tra sau sự cố, AI không chỉ giải quyết các vấn đề riêng lẻ mà còn tạo ra một hệ sinh thái an toàn cháy nổ thông minh và hiệu quả cao. Việc tích hợp này đặc biệt quan trọng đối với Việt Nam, giúp tối ưu hóa việc phân bổ nguồn lực và bảo đảm khả năng tương tác giữa các hệ thống AI khác nhau. AI mang lại khả năng vượt trội trong việc hoạt động trong môi trường "phi con người" – những nơi quá nguy hiểm, khó tiếp cận hoặc đòi hỏi sự giám sát liên tục mà con người không thể đảm đương. Các hệ thống AI có thể hoạt động 24/7, phát hiện những dấu hiệu nhỏ nhất từ khoảng cách xa, phân biệt mối đe dọa thực sự với nhiễu môi trường, và dự đoán các hiện tượng phức tạp như flashover. Robot và drone có thể tiếp cận các khu vực nguy hiểm hoặc không thể tiếp cận, thực hiện nhiệm vụ trinh sát và thậm chí dập lửa mà không gây rủi ro cho con người. Đối với Việt Nam, với những thách thức đặc thù như các con hẻm nhỏ, nhà cao tầng phức tạp ở đô thị hay các khu vực rừng rộng lớn dễ cháy, việc tận dụng AI cho những nhiệm vụ này không chỉ là một sự cải tiến mà còn là một nhu cầu thiết yếu. Công nghệ này giúp bảo đảm công tác PCCC và CNCH hiệu quả hơn trong những kịch bản mà sự can thiệp của con người sẽ quá rủi ro hoặc kém hiệu quả, từ đó bảo vệ sinh mạng và tài sản một cách tối ưu.

III. Hiện trạng ứng dụng AI trong PCCC và CNCH tại Việt Nam

Việt Nam đã và đang có những bước tiến đáng kể trong việc ứng dụng AI vào công tác PCCC&CNCH, thể hiện sự phối hợp đa chiều giữa Chính phủ, doanh nghiệp và các tổ chức nghiên cứu.

1. Các giải pháp AI đã và đang triển khai

Nhiều doanh nghiệp tại Việt Nam đang chú trọng và áp dụng công nghệ chống cháy bằng camera AI. Các cụm camera IP tích hợp phần mềm trí tuệ nhân tạo có khả năng cảnh báo gần như ngay lập tức khi phát hiện ngọn lửa hoặc lượng khói vượt ngưỡng cho phép, hoạt động hiệu quả cả trong nhà và ngoài trời. Công nghệ này giúp tự động phát hiện kịp thời và gửi tín hiệu cảnh báo đến quản lý hoặc chủ doanh nghiệp qua điện thoại/ứng dụng trong thời gian thực. Phần mềm ứng dụng AI cảnh báo sớm khói, lửa đã được lắp đặt thực tế tại một số căn hộ chung cư ở TP Hồ Chí Minh và được nhiều chuyên gia, lực lượng PCCC và CNCH đánh giá cao về tính sáng tạo, sự hữu ích và dễ cài đặt. Điều này giúp người dân yên tâm hơn khi ra khỏi nhà hoặc khi cần quản lý, theo dõi từ xa.

Một ứng dụng nổi bật khác là "Báo cháy 114", được Cục Cảnh sát PCCC và CNCH phối hợp với các đơn vị liên quan phát triển và ra mắt năm 2021. Ứng dụng này cho phép người dân gọi điện trực tiếp hoặc video call đến tổng đài 114 để báo cháy, tai nạn, sự cố một cách nhanh chóng và chính xác. Người dùng có thể gửi hình ảnh, âm thanh, video, giúp lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH nhanh chóng xác minh vị trí, thông tin và đánh giá ban đầu tình hình để triển khai phương án cứu hộ phù hợp. Ứng dụng cũng cung cấp các kiến thức, kỹ năng về PCCC và CNCH, giúp người dân bình tĩnh và xử lý hiệu quả khi có sự cố.

2. Vai trò của Internet vạn vật (IoT) và hệ thống PCCC thông minh

Công nghệ IoT (Internet of Things) đang cách mạng hóa việc giám sát và quản lý hệ thống PCCC tại Việt Nam. IoT cho phép kết nối và điều khiển các thiết bị cảm biến và hệ thống báo cháy từ xa qua internet, giúp phát hiện sớm dấu hiệu cháy nổ và tự động điều chỉnh hệ thống, nâng cao hiệu quả an toàn. Các ví dụ ứng dụng IoT bao gồm giám sát môi trường tại nhà máy để phát hiện nguy cơ cháy sớm và kích hoạt hệ thống chữa cháy, hoặc bảo đảm thiết bị chữa cháy luôn hoạt động hiệu quả tại các khu vực công cộng. Sự tích hợp của IoT, AI và các hệ thống báo cháy không dây đang trở thành xu hướng để tạo ra một hệ thống PCCC toàn diện và hiệu quả hơn.

3. Nghiên cứu và phát triển robot, drone chữa cháy trong nước

Việt Nam đã có những bước tiến trong nghiên cứu và giới thiệu các sản phẩm như Robot 114, được nghiên cứu và giới thiệu bởi Trường Đại học PCCC tại Triển lãm quốc tế về kỹ thuật và phương tiện PCCC, CNCH và thiết bị an ninh, an toàn bảo vệ năm 2023. Một số công ty trong nước đã sản xuất robot chữa cháy với công nghệ tiên tiến, tích hợp nhiều tính năng như quạt hút khói hiệu suất cao, hệ thống phun nước đa chức năng (phun phân tán và tập trung với lưu lượng lớn), và hệ thống điều khiển từ xa lên đến 500 m. Robot này được thiết kế để hoạt động trong các tình huống phức tạp và nguy hiểm như đám cháy nhà kho, nhà máy, khu vực khói độc, không gian hẹp hoặc nhiệt độ cao, giảm thiểu rủi ro cho lực lượng chữa cháy và CNCH. Drone cũng được ứng dụng để khảo sát, đánh giá hiện trường, phát hiện điểm nóng và theo dõi sự lan rộng của ngọn lửa. Một số loại drone còn được trang bị bình chứa nước hoặc bọt chữa cháy để trực tiếp tham gia dập lửa từ trên cao, giảm thiểu nguy hiểm cho lực lượng chữa cháy và CNCH. Drone với camera nhiệt và hồng ngoại giúp tìm kiếm người bị nạn và lập bản đồ nhanh để ứng phó và phục hồi sau vụ cháy.

4. Chính sách và hợp tác thúc đẩy AI

Chính phủ Việt Nam cam kết đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong công tác PCCC và CNCH, bao gồm chủ động ứng dụng công nghệ theo dõi diễn biến và PCCC rừng, cũng như thúc đẩy đào tạo và chuyển giao công nghệ. Một dấu mốc quan trọng là sự hợp tác chiến lược giữa Chính phủ Việt Nam và Tập đoàn NVIDIA, Hoa Kỳ để thành lập Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển AI (VRDC) và Trung tâm Dữ liệu AI tại Việt Nam. Mục tiêu của hợp tác này là nâng cao năng lực nghiên cứu và ứng dụng AI, phát triển hạ tầng AI, và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao. Việt Nam đã đặt mục tiêu đào tạo 50.000 kỹ sư bán dẫn đến năm 2030, trong đó có ít nhất 5.000 chuyên gia sâu về trí tuệ nhân tạo, cho thấy sự đầu tư nghiêm túc vào nguồn nhân lực tương lai.

Hiện trạng ứng dụng AI trong PCCC và CNCH tại Việt Nam cho thấy sự phối hợp đa chiều giữa Chính phủ, doanh nghiệp và các tổ chức nghiên cứu. Các giải pháp AI đang được triển khai bởi các công ty tư nhân, các cơ quan Chính phủ đang phát triển ứng dụng an toàn công cộng, và các tổ chức học thuật đang tiến hành nghiên cứu cơ bản. Bên cạnh đó, sự hỗ trợ chính sách mạnh mẽ từ Chính phủ và các quan hệ đối tác quốc tế, như với NVIDIA, cũng đóng vai trò quan trọng. Sự hợp tác đa chiều này là yếu tố then chốt cho sự phát triển bền vững và triển khai rộng rãi các giải pháp AI trong một lĩnh vực phức tạp như an toàn công cộng. Nó kết hợp chuyên môn kỹ thuật của doanh nghiệp, nhu cầu thực tiễn của lực lượng phản ứng nhanh, định hướng chiến lược của Chính phủ và nghiên cứu nền tảng từ giới học thuật, cho thấy cam kết quốc gia trong việc tận dụng AI vì an toàn công cộng.

Một điểm đáng chú ý khác là sự chuyển dịch từ việc chỉ đơn thuần nhập khẩu công nghệ sang tự chủ công nghệ. Mặc dù các ví dụ toàn cầu về AI trong PCCC và CNCH mang tính truyền cảm hứng, Việt Nam không chỉ dừng lại ở việc nhập khẩu và triển khai công nghệ nước ngoài. Điều này cho thấy tham vọng chiến lược nhằm xây dựng năng lực AI bản địa cho PCCC và CNCH, thúc đẩy sự tự chủ và đổi mới trong nước. Khả năng tự chủ trong các công nghệ quan trọng, đặc biệt là trong an toàn công cộng, là yếu tố sống còn đối với an ninh quốc gia và sự bền vững lâu dài. Nó giảm sự phụ thuộc vào các nhà cung cấp nước ngoài, cho phép tùy chỉnh phù hợp với điều kiện địa phương, và kích thích ngành công nghệ trong nước, tạo ra việc làm có giá trị cao và thúc đẩy một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo sôi động tại địa phương.

IV. Thách thức và cơ hội triển khai AI trong PCCC và CNCH tại Việt Nam

Việc triển khai AI trong PCCC và CNCH tại Việt Nam mang lại nhiều hứa hẹn nhưng cũng đối mặt với không ít thách thức, đồng thời mở ra những cơ hội phát triển quan trọng.

1. Thách thức

Các thiết bị PCCC và CNCH tiên tiến tích hợp AI thường có chi phí cao. Điều này hạn chế khả năng tiếp cận cho mọi gia đình và doanh nghiệp nhỏ, mặc dù đã được áp dụng rộng rãi hơn ở các chung cư và tòa nhà cao tầng. Nghiên cứu chỉ ra rằng chi phí đào tạo và phát triển các hệ thống AI, đặc biệt là các mô hình ngôn ngữ lớn, rất lớn, đòi hỏi hàng nghìn GPU mạnh mẽ với chi phí hàng triệu USD chỉ riêng cho hạ tầng phần cứng, chưa kể lương nhân sự.

AI đòi hỏi dữ liệu chất lượng cao, đa dạng và chính xác để đào tạo mô hình. Việc thu thập các dữ liệu này là một thách thức lớn, tốn kém về thời gian và chi phí. Dữ liệu kém chất lượng hoặc thiếu hụt dữ liệu lịch sử về các vụ cháy ở Việt Nam có thể làm giảm độ chính xác và tin cậy của các mô hình dự đoán. Để phát triển AI mạnh mẽ, cần củng cố cơ sở hạ tầng kỹ thuật đa dạng, bao gồm trung tâm dữ liệu và hạ tầng điện toán đám mây. Các hệ thống AI tiêu thụ điện năng đáng báo động, và nhu cầu năng lượng của các trung tâm dữ liệu được dự báo sẽ tăng mạnh, đặt ra thách thức về nguồn cung điện và hiệu quả năng lượng.

Việt Nam đang đối mặt với tình trạng thiếu hụt lớn nhân lực chuyên sâu về AI, Big Data, Deep Learning và Machine Learning. Hệ thống giáo dục hiện tại chưa đáp ứng kịp nhu cầu thực tế, thiếu giảng viên và chuyên gia, cùng với sự cạnh tranh nhân lực từ thị trường quốc tế, dẫn đến tình trạng "chảy máu chất xám" khiến Việt Nam gặp khó khăn trong việc giữ chân nhân tài.

Với sự phát triển bùng nổ của AI, việc quản trị rủi ro và xây dựng hành lang pháp lý phù hợp trở thành một thách thức lớn cho Chính phủ nhiều quốc gia, bao gồm cả Việt Nam. Các quy định hiện hành về PCCC tập trung vào trách nhiệm và tiêu chuẩn truyền thống, chưa có các điều khoản cụ thể cho việc ứng dụng và quản lý các hệ thống AI.

Những thách thức này không tồn tại độc lập mà tạo thành một vòng lặp liên kết chặt chẽ. Chi phí đầu tư cao hạn chế khả năng thu thập và xử lý dữ liệu chất lượng. Nếu không có đủ dữ liệu chất lượng, các mô hình AI không thể được đào tạo hiệu quả, điều này lại đòi hỏi nhân tài chuyên môn cao (và đắt đỏ) để bù đắp hoặc phát triển các giải pháp thay thế. Việc thiếu vắng một khung pháp lý và quy định rõ ràng tạo ra sự không chắc chắn, làm giảm động lực đầu tư và cản trở việc áp dụng và tích hợp rộng rãi các giải pháp AI. Để vượt qua những rào cản này, Việt Nam cần một chiến lược quốc gia toàn diện và phối hợp đồng bộ. Việc chỉ giải quyết một khía cạnh đơn lẻ (ví dụ: chỉ đầu tư vào phần cứng) sẽ không mang lại kết quả tối ưu nếu các yếu tố quan trọng khác (như chất lượng dữ liệu hoặc nguồn nhân lực) bị bỏ qua. Một cách tiếp cận đa chiều, đồng thời giải quyết vấn đề tài chính, hạ tầng dữ liệu, cải cách giáo dục và xây dựng chính sách linh hoạt, là điều cần thiết cho sự phát triển bền vững của AI trong PCCC và CNCH.

2. Cơ hội

Việt Nam được đánh giá là đang ở "thời điểm vàng" để phát triển AI mạnh mẽ nhờ vào nền tảng nguồn nhân lực trẻ, năng động và khả năng tiếp thu công nghệ nhanh chóng. Chính phủ Việt Nam đã xác định AI là một trong những lĩnh vực ưu tiên trong chiến lược phát triển quốc gia và cam kết tạo môi trường thuận lợi nhất để các công ty công nghệ hàng đầu thế giới triển khai các dự án nghiên cứu và phát triển tại Việt Nam (Việc hợp tác với NVIDIA là một minh chứng rõ ràng cho định hướng này). Việt Nam có thể học hỏi từ các mô hình và kinh nghiệm triển khai AI trong PCCC và CNCH của các quốc gia tiên tiến để rút ngắn thời gian phát triển và tránh các sai lầm đã mắc phải. Môi trường ngày càng thuận lợi cho đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp, đặc biệt trong các lĩnh vực công nghệ mới nổi, với sự hỗ trợ tích cực từ các nhà đầu tư trong và ngoài nước, cùng với việc hình thành Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia.

Mặc dù có những thách thức đáng kể, Việt Nam sở hữu những cơ hội nền tảng mạnh mẽ. Những cơ hội này không tự hiện thực hóa mà đòi hỏi sự can thiệp chính sách chủ động và chiến lược để được khai thác tối đa. Cam kết của Chính phủ được thể hiện qua các hành động cụ thể như thành lập các trung tâm nghiên cứu, thúc đẩy quan hệ đối tác quốc tế và đặt ra các mục tiêu đào tạo nguồn nhân lực đầy tham vọng. Các chính sách chủ động của Chính phủ, bao gồm ưu đãi đầu tư, cải cách giáo dục và phát triển khung pháp lý hỗ trợ, đóng vai trò là chất xúc tác. Chúng giúp giảm bớt các rào cản do thách thức (chi phí, nguồn nhân lực, sự không chắc chắn về pháp lý) và tạo ra một môi trường thuận lợi cho đổi mới sáng tạo của khu vực tư nhân và nghiên cứu học thuật. Thành công cuối cùng của AI trong lĩnh vực PCCC và CNCH tại Việt Nam sẽ phụ thuộc rất nhiều vào hiệu quả và sự linh hoạt của chiến lược AI quốc gia, cùng với việc thực hiện nhất quán các chính sách hỗ trợ này. Điều này nhấn mạnh rằng tiến bộ công nghệ trong các dịch vụ công cộng quan trọng không chỉ là về năng lực kỹ thuật mà còn về quản trị và hoạch định chiến lược.

V. Triển vọng và khuyến nghị phát triển AI trong công tác PCCC và CNCH tại Việt Nam

Tương lai của công tác PCCC và CNCH tại Việt Nam sẽ là sự tích hợp sâu rộng giữa Trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật (IoT) và công nghệ thực tế ảo (VR) để tạo ra một hệ thống thông minh, an toàn và tự động hóa cao. Trong hệ sinh thái này, AI sẽ đóng vai trò trung tâm trong việc phân tích dữ liệu theo thời gian thực để đưa ra các dự đoán và quyết định chính xác; IoT sẽ cho phép giám sát từ xa và phát hiện nguy cơ sớm thông qua mạng lưới cảm biến kết nối; trong khi VR sẽ hỗ trợ đào tạo và diễn tập trong môi trường an toàn và chân thực, giúp nâng cao kỹ năng cho lực lượng PCCC và CNCH mà không gặp rủi ro. Xu hướng báo cháy không dây tích hợp AI và khả năng kết nối với hệ sinh thái nhà thông minh cũng sẽ ngày càng phổ biến.

Điều này cho thấy sức mạnh chuyển đổi thực sự của AI trong PCCC và CNCH được phát huy khi nó hoạt động trong một hệ sinh thái công nghệ lớn hơn, được kết nối với nhau. IoT cung cấp xương sống dữ liệu, AI xử lý và diễn giải dữ liệu này và VR cung cấp môi trường đào tạo tiên tiến. Các công nghệ này có tính hiệp đồng, không hoạt động độc lập. Đối với Việt Nam, điều này có nghĩa là đầu tư vào AI cho PCCC và CNCH không nên là một nỗ lực đơn lẻ. Thay vào đó, nó phải được tích hợp vào một chiến lược chuyển đổi số quốc gia rộng lớn hơn, bao gồm các sáng kiến thành phố thông minh, hạ tầng IoT mạnh mẽ và các phương pháp đào tạo tiên tiến. Bảo đảm khả năng tương tác và chia sẻ dữ liệu giữa các lớp công nghệ khác nhau này sẽ rất quan trọng để tối đa hóa hiệu quả và tạo ra một mạng lưới an toàn công cộng thực sự thông minh.

Để nâng cao hiệu quả ứng dụng AI, cần có các giải pháp cụ thể như:

1. Đầu tư mạnh mẽ vào hạ tầng dữ liệu và điện toán: Xây dựng và nâng cấp các trung tâm dữ liệu AI mạnh mẽ, bảo đảm nguồn cung điện ổn định và hiệu quả là tối quan trọng để hỗ trợ việc thu thập, lưu trữ, xử lý và đào tạo các mô hình AI phức tạp. Cần ưu tiên phát triển hạ tầng điện toán đám mây và điện toán biên để tối ưu hóa hiệu suất.

2. Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao: Đẩy mạnh đào tạo chuyên sâu về AI, học máy, dữ liệu lớn tại các trường đại học, cao đẳng và viện nghiên cứu. Cần có các chương trình đào tạo thực tiễn, gắn kết với nhu cầu của ngành. Đồng thời, khuyến khích hợp tác quốc tế, thu hút và giữ chân nhân tài thông qua các chính sách đãi ngộ hấp dẫn và môi trường làm việc sáng tạo.

3. Hoàn thiện khung pháp lý và tiêu chuẩn: Xây dựng các quy định, tiêu chuẩn rõ ràng và linh hoạt cho việc nghiên cứu, phát triển và ứng dụng AI trong PCCC và CNCH. Khung pháp lý cần bao gồm các vấn đề về quyền riêng tư dữ liệu, trách nhiệm pháp lý khi sử dụng AI, và tiêu chuẩn an toàn cho các thiết bị và hệ thống AI để tạo niềm tin và sự minh bạch.

4. Thúc đẩy nghiên cứu và phát triển trong nước: Hỗ trợ tài chính và tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp và tổ chức nghiên cứu trong nước phát triển các giải pháp AI phù hợp với điều kiện và đặc thù của Việt Nam. Khuyến khích các dự án thử nghiệm thực tế để nhanh chóng đưa các sản phẩm AI vào ứng dụng.

5. Nâng cao nhận thức và năng lực cộng đồng: Tăng cường tuyên truyền, phổ biến kiến thức về lợi ích và cách sử dụng các công nghệ AI trong PCCC và CNCH cho người dân và doanh nghiệp. Khuyến khích họ chủ động trang bị và sử dụng các thiết bị thông minh, đồng thời nâng cao kỹ năng ứng phó ban đầu khi có sự cố.

VI. Kết luận

Mặc dù AI tự động hóa việc phát hiện và phân tích, các nguồn thông tin cũng chỉ ra rằng AI được thiết kế để bổ trợ và nâng cao năng lực của con người, chứ không phải thay thế họ. AI xử lý các nhiệm vụ lặp đi lặp lại, nguy hiểm hoặc đòi hỏi dữ liệu chuyên sâu, từ đó cải thiện sự an toàn, hiệu quả và khả năng ra quyết định của lực lượng PCCC và CNCH. Sự tham gia của cộng đồng vẫn là yếu tố tối quan trọng. Thành công lâu dài của AI trong công tác PCCC và CNCH tại Việt Nam phụ thuộc vào sự hợp tác hiệu quả giữa con người và AI. Điều này đòi hỏi không chỉ triển khai công nghệ mà còn đào tạo liên tục cho nhân sự để sử dụng hiệu quả các công cụ AI, xây dựng niềm tin vào các khuyến nghị của AI và trao quyền cho công dân bằng các biện pháp an toàn và kiến thức được tăng cường bởi AI. Điều này củng cố nguyên tắc đạo đức và thực tiễn rằng công nghệ là một công cụ để phục vụ và bảo vệ con người, chứ không phải để thay thế họ.

Với sự đầu tư đúng đắn, chiến lược rõ ràng và sự phối hợp đồng bộ giữa các bên, AI sẽ không chỉ giúp Việt Nam giảm thiểu thiệt hại do cháy, nổ, tai nạn, sự cố mà còn góp phần xây dựng một xã hội an toàn, thông minh và bền vững hơn. Đây là bước đi chiến lược quan trọng để Việt Nam hiện thực hóa khát vọng trở thành quốc gia có năng lực nghiên cứu và ứng dụng AI hàng đầu khu vực và trên thế giới./.

THANH TRA PCCC

Nguồn trích dẫn

1. Artificial intelligence in fire and life safety: transforming fire protection ..., truy cập vào ngày 20/6/2025, https://www.cundall.com/ideas/blog/artificial-intelligence-in-fire-and-life-safety-transforming-fire-protection-in-the-mena-region
2. Our AI Future - NFPA, truy cập vào ngày 20/6/2025, https://www.nfpa.org/news-blogs-and-articles/nfpa-journal/2024/01/19/ai-feature-spring-24
3. Ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong PCCC: Phát hiện sớm, chữa cháy ..., truy cập vào ngày 20/6/2025, https://aivisionviet.vn/ung-dung-tri-tue-nhan-tao-trong-pccc/
4. Artificial Intelligence Enabled Smart Firefighting | NIST, truy cập vào ngày 20/6/2025, https://www.nist.gov/programs-projects/artificial-intelligence-enabled-smart-firefighting
5. Ứng dụng công nghệ AI trong giám sát cháy nổ, truy cập vào ngày 20/6/2025, https://www.pccctanducphat.com/ung-dung-cong-nghe-ai-trong-giam-sat-chay-no
6. Advanced Wildfire Detection: AI, Sensors, and Prevention - FlyPix AI, truy cập vào ngày 20/6/2025, https://flypix.ai/blog/wildfire-detection/
7. Công nghệ mới trong sản xuất thiết bị PCCC nâng cao hiệu quả, truy cập vào ngày 20/6/2025, https://pcccsg.com/cong-nghe-moi-trong-san-xuat-thiet-bi-pccc/
8. Ứng Dụng Drone Trong Cứu Hỏa, Chữa Cháy Như Thế Nào? - SunDrone, truy cập vào ngày 20/6/2025, https://sundrone.vn/ung-dung-drone-cuu-hoa/
9. Những lợi ích khi sử dụng Drone trong chữa cháy - Victory Instrument JSC, truy cập vào ngày 20/6/2025, https://victory.com.vn/drone-trong-chua-chay/
10. Công nghệ chống cháy nổ bằng camera AI - Vaidio™ AI Vision, truy cập vào ngày 20/6/2025, https://aivisionviet.vn/cong-nghe-chong-chay-no/
11. THÚC ĐẨY ỨNG DỤNG TRÍ TUỆ NHÂN TẠO VÀO PHÒNG CHÁY ..., truy cập vào ngày 20/6/2025, https://vinaai.com/thuc-day-ung-dung-tri-tue-nhan-tao-vao-phong-chay-chua-chay.html
12. Công nghệ mới hỗ trợ phòng cháy chữa cháy, cứu hộ cứu nạn | Báo ..., truy cập vào ngày 20/6/2025, https://nhandan.vn/cong-nghe-moi-ho-tro-phong-chay-chua-chay-cuu-ho-cuu-nan-post868214.html
13. Những công nghệ mới trong hệ thống chữa cháy khí hiện đại nhất, truy cập vào ngày 20/6/2025, https://thanglongem.com/nhung-cong-nghe-moi-trong-he-thong-chua-chay-khi/
14. Xu hướng phát triển thiết bị báo cháy cục bộ trong tương lai - SafeFire, truy cập vào ngày 20/6/2025, https://safefire.vn/xu-huong-phat-trien-thiet-bi-bao-chay-cuc-bo-tuong-lai/
15. Robot chữa cháy - Công ty CP Ô tô Chuyên dùng Hiệp Hòa, truy cập vào ngày 20/6/2025, https://hiephoa.com.vn/robot-chua-chay-hiep-hoa
16. Giới thiệu về robot chữa cháy TAF135 - Đồng Lợi, truy cập vào ngày 20/6/2025, https://dongloi.com.vn/vi/tin-tuc/974-gioi-thieu-ve-robot-chua-chay-taf135.html
17. Chính phủ Việt Nam và NVIDIA hợp tác thành lập Trung tâm Nghiên ..., truy cập vào ngày 20/6/2025, https://tapchicongthuong.vn/chinh-phu-viet-nam-va-nvidia-hop-tac-thanh-lap-trung-tam-nghien-cuu-phat-trien-ai--trung-tam-du-lieu-ai-130740.htm
18. Hé Lộ Thách Thức Khi Phát Triển AI Trong Kỷ Nguyên Số - Vbee, truy cập vào ngày 20/6/2025, https://vbee.vn/blog/ai/thach-thuc-khi-phat-trien-ai/
19. Phát triển AI, cần một hạ tầng đa dạng - ictvietnam.vn, truy cập vào ngày 20/6/2025, https://ictvietnam.vn/phat-trien-ai-can-mot-ha-tang-da-dang-69100.html
20. Hạ tầng cho AI: So sánh giữa môi trường trên đám mây, ở biên và tại chỗ - Blog, truy cập vào ngày 20/6/2025, https://thegioimaychu.vn/blog/ai-hpc/ha-tang-cho-ai-so-sanh-giua-moi-truong-tren-dam-may-o-bien-va-tai-cho-p20902/
21. VNG Cloud giành giải thưởng Top 10 Hạ tầng số, dịch vụ điện toán đám mây, dữ liệu lớn của Việt Nam, truy cập vào ngày 20/6/2025, https://vngcloud.vn/vi/events/vng-cloud-gianh-giai-thuong-top-muoi-ha-tang-so-dich-vu-dien-toan-dam-may-du-lieu-lon-cua-viet-nam
22. TRÍ TUỆ NHÂN TẠO (AI) TẠI VIỆT NAM HIỆN NAY: CƠ HỘI VÀ THÁCH THỨC - IZISolution, truy cập vào ngày 20/6/2025, https://izisolution.vn/tri-tue-nhan-tao-ai-tai-viet-nam-hien-nay-co-hoi-va-thach-thuc/
23. Hành lang pháp lý đối với AI của Việt Nam - Tia Sáng, truy cập vào ngày 20/6/2025, https://tiasang.com.vn/doi-moi-sang-tao/hanh-lang-phap-ly-doi-voi-ai-cua-viet-nam/
24. Sự cần thiết xây dựng khung pháp lý về AI: Kinh nghiệm của các nước và một số đề xuất cho Việt Nam, truy cập vào ngày 20/6/2025, https://phaply.net.vn/su-can-thiet-xay-dung-khung-phap-ly-ve-ai-kinh-nghiem-cua-cac-nuoc-va-mot-so-de-xuat-cho-viet-nam-a258209.html
25. Luật số 27/2001/QH10 của Quốc hội: Luật Phòng cháy và Chữa cháy - Hệ thống văn bản, truy cập vào ngày 20/6/2025, https://vanban.chinhphu.vn/default.aspx?pageid=27160&docid=80179
26. Trách nhiệm phòng cháy chữa cháy thuộc về ai? - Thư Viện Pháp Luật, truy cập vào ngày 20/6/2025, https://thuvienphapluat.vn/chinh-sach-phap-luat-moi/vn/ho-tro-phap-luat/tu-van-phap-luat/53437/trach-nhiem-phong-chay-chua-chay-thuoc-ve-ai