Hình 1. Mô hình về hệ thống VFD (Nguồn hình ảnh từ trang web: https://www.sfpe.org/publications/fpemagazine/fpeextra/etarchives/fpeetissue21)

Hiện nay Việt Nam đang đẩy mạnh công nghiệp hóa và đô thị hóa, các công trình hạ tầng quy mô lớn như trung tâm logistic, kho hàng thông minh, hầm giao thông và các khu công nghiệp công nghệ cao đang mọc lên nhanh chóng. Sự thay đổi về quy mô này đặt ra những thách thức lớn đối với công tác PCCC & CNCH. Công nghệ báo cháy truyền thống (dựa trên cảm biến khói, nhiệt tại một điểm) đôi khi bộc lộ hạn chế trong các không gian đặc thù. Vì vậy, xu hướng chuyển dịch sang các hệ thống giám sát hình ảnh trong không gian như thiết bị báo cháy bằng hình ảnh trở thành yêu cầu tất yếu. Đầu báo cháy video (VFD) hoạt động theo công nghệ phân tích hình ảnh thời gian thực để nhận diện khói và ngọn lửa ngay khi chúng xuất hiện. Vì vậy việc nhận diện và cảnh báo nguy cơ cháy nổ từ các đặc điểm khói lửa nguy hiểm đã được hình thành, giờ đây được chuyển đổi nhận diện ngay từ dấu hiệu sơ khai. Điểm cốt lõi của VFD nằm ở phạm vi giám sát, thông qua việc đánh giá thấu đáo các yếu tố kỹ thuật, khoảng cách phát hiện tối đa và các vật cản trong không gian 3 chiều, VFD bảo đảm khả năng bao phủ toàn diện cho các khu vực phức tạp mà đầu báo khói thông thường khó tiếp cận.

Mặc dù sở hữu những ưu điểm vượt trội, trong một số công trình hoặc khu vực đặc thù, VFD chưa hẳn là giải pháp tối ưu duy nhất. Khi thiết kế bố trí lắp đặt đầu báo cháy video yêu cầu đơn vị thiết kế không phải chỉ nắm vững kỹ thuật, mà còn phải thực hiện như đơn vị “tư vấn giải pháp”. Qua tiến hành điều tra thu thập tài liệu, khảo sát kỹ lưỡng đặc điểm công trình, đặc thù không gian, từ đó đơn vị thiết kế hệ thống PCCC có thể kết hợp VFD với các đầu báo khói/nhiệt truyền thống theo tiêu chuẩn để tạo ra một mạng lưới bảo vệ đa tầng, vừa giải quyết tốt bài toán kinh tế, kỹ thuật tối ưu hóa chi phí đầu tư cho doanh nghiệp, nhưng vẫn đảm bảo tuyệt đối an toàn trước nguy cơ cháy nổ. 

Một trong những thách thức lớn phải kể đến khi triển khai công nghệ VFD là môi trường sản xuất đặc thù với nhiều bụi, khói công nghiệp, độ ẩm cao hoặc côn trùng… có thể làm suy giảm hiệu quả hoạt động của hệ thống cũng như là nguyên nhân gây báo động giả. Để hệ thống vận hành hiệu quả, thuật toán AI trên VFD phải đáp ứng yêu cầu khắt khe từ dữ liệu môi trường hoạt động, để có thể phân biệt chính xác giữa ngọn lửa thực tế và các yếu tố gây nhiễu như: ánh sáng đèn chiếu, hình ảnh mô phỏng đám cháy, hoặc luồng bụi, khói phát sinh từ hoạt động sản xuất, sinh hoạt... Khi hệ thống bảo đảm được sự ổn định, không có báo động giả, lực lượng PCCC tại cơ sở sẽ có thể tin tưởng vào dữ liệu hình ảnh, từ đó triển khai phương án tác chiến kịp thời thay vì phải mất thời gian xác minh lại hiện trường. Hơn thế nữa, việc VFD cung cấp dữ liệu hình ảnh trực quan về hướng lan rộng của khói và ngọn lửa là cơ sở quan trọng để người chỉ huy chữa cháy đánh giá tình hình, từ đó lựa chọn phương án và hướng tiếp cận an toàn, tối ưu nhất cho lực lượng chữa cháy.

Như vậy sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ VFD cùng với yêu cầu khắt khe về giảm thiểu báo động giả không chỉ là thách thức của người thiết kế, mà còn là bài toán cần lời giải từ cơ quan quản lý. Hiện nay, việc Việt Nam đang trong quá trình nghiên cứu và xây dựng hoàn thiện bộ tiêu chuẩn quốc gia TCVN 7568 Hệ thống báo cháy dựa trên bộ tiêu chuẩn quốc tế ISO 7240, trong đó có TCVN 7568-30 Hệ thống báo cháy – Phần 30: Thiết kế, lắp đặt đầu báo cháy video. Việc ban hành tiêu chuẩn này sẽ tạo hành lang pháp lý minh bạch để các doanh nghiệp và đơn vị thi công có căn cứ rõ ràng trong lựa chọn giải pháp, lắp đặt và nghiệm thu hệ thống VFD, bảo đảm tính đồng bộ trên cả nước. Tiêu chuẩn hóa không chỉ định nghĩa về thiết bị, mà còn đặt ra những yêu cầu bắt buộc về phạm vi giám sát, yêu cầu về giảm thiểu báo động giả và quy trình đánh giá không gian 3 chiều. Điều này loại bỏ các sản phẩm kém chất lượng, đảm bảo hệ thống báo cháy hoạt động hiệu quá, thực sự đóng vai trò là "lá chắn" an toàn cho công tác PCCC tại công trình. Đồng thời việc có tiêu chuẩn sẽ giúp các đơn vị thiết kế tại Việt Nam tự tin hơn trong việc tư vấn các giải pháp hiện đại cho chủ đầu tư, thay vì phụ thuộc vào các tiêu chuẩn nước ngoài như hiện nay. Đây chính là nền tảng để công nghệ VFD phát huy tối đa hiệu quả trong công tác PCCC & CNCH, hướng tới mục tiêu xây dựng những đô thị và khu công nghiệp thông minh, an toàn.

Cùng với sự giao thoa giữa kỹ thuật PCCC truyền thống và công nghệ AI hiện đại, việc chuẩn hóa tiêu chuẩn thiết kế đầu báo cháy video khẳng định quyết tâm của các cơ quan quản lý trong việc ứng dụng khoa học kỹ thuật trong tình hình mới. Đây là bước đi chủ động nhằm tối ưu hóa hiệu quả bảo vệ tài sản và tính mạng con người – sứ mệnh cốt lõi của lực lượng PCCC & CNCH, cùng thực hiện thắng lợi chiến lược hạ tầng số hiện đại, an ninh, an toàn và bền vững của đất nước.

Phòng Quản lý khoa học – công nghệ và kiểm định phương tiện PCCC và CNCH