Ảnh minh hoạ

Tuy nhiên, đi kèm với lợi ích kinh tế thì hoá chất tiềm ẩn rủi ro cao về các tai nạn, sự cố có thể xảy ra trong quá trình sản xuất, bảo quản, sử dụng và vận chuyển. Các tai nạn, sự cố này không chỉ đe dọa an toàn của cộng đồng mà còn gây nguy hiểm trực tiếp cho lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH khi tham gia xử lý và ảnh hưởng rất lớn đến môi trường. Theo thống kê trong vài năm gần đây, lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH đã tổ chức chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ nhiều vụ tai nạn, sự cố điển hình như: (1) Vụ cháy Công ty Cổ phần bóng đèn phích nước Rạng Đông tại phố Hạ Đình, quận Thanh Xuân, Tp Hà Nội vào ngày 28/8/2019 làm một lượng lớn thuỷ ngân phát tán ra môi trường ảnh hưởng đến sức khoẻ của chiến sĩ chữa cháy và người dân xung quanh khu vực cháy, Bộ Tài nguyên và Môi trường đã phải đưa ra cảnh báo người dân không dùng thực phẩm, nguồn nước hở quanh đám cháy trong bán kính 1,5km. (2) Vụ bục, vỡ bồn chứa Nitric acid (HNO3) nồng độ khoảng 60% tại đường Chiêu Liêu, phường Tân Đông Hiệp, Tx Dĩ An, tỉnh Bình Dương vào ngày 25/3/2019 làm phát tán ra môi trường khoảng 1000 lít axit, lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH đã sử dụng cát để khoanh vùng khu vực tràn, đổ và sử dụng bột (CaO) để trung hoà lượng axit bị tràn ra bên ngoài. (3) Vụ cháy container chứa phốt pho trên tàu hàng tại cảng Nam Hải, TP Hải Phòng vào ngày 27/11/2015, khi nhận được tin báo cháy, lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH đã điều động khoảng 300 cán bộ, chiến sĩ cùng hàng chục xe chữa cháy, xe cứu nạn cứu hộ, cano... đến hiện trường để tổ chức chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ, kết thúc công tác chữa cháy, 52 chiến sĩ chữa cháy đã phải điều trị do nhiễm độc khí phốt pho. (4) Vụ cháy, nổ kho hoá chất tại khu vực tổ 4, xã Hoà Châu, huyện Hoà Vang, Tp Đà Nẵng xảy ra vào ngày 06/5/2015, trong quá trình chữa cháy một số hoá chất phát nổ làm 17 chiến sĩ chữa cháy bị thương. (5) Vụ cháy tại Công ty TNHH MTV Long Xuân, xã Mông Hoá, Tp Hoà Bình vào ngày 24/7/2023, làm 08 chiến sĩ chữa cháy có dấu hiệu bị ngộ độc và phải nhập viện cấp cứu. (6) Vụ cháy tại nhà xưởng tái chế phế liệu tại xã Lạc Đạo, tỉnh Hưng Yên vào ngày 28/6/2025, do trong cơ sở có tồn chứa bột nhôm, mạt nhôm với khối lượng lớn nên đám cháy phát triển âm ỉ bên trong có nguy cơ gây nổ. Vụ cháy làm thiệt hại đặc biệt nghiêm trọng về người (07 người chết, 01 người bị thương). Lực lượng chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ Công an tỉnh Hưng Yên đã tổ chức chữa cháy trong gần 17 giờ đồng hồ.

Công tác xử lý tai nạn, sự cố hoá chất rất phức tạp, đòi hỏi chỉ huy, cán bộ chiến sĩ xử lý các sự cố, hoá chất này phải có nhiều kỹ năng tổng hợp, sự hiểu biết về hoá chất, tính chất lý hoá của từng loại hoá chất và phải được đào tạo bài bản, liên tục, lâu dài kèm theo các trang thiết bị hiện đại để xử lý tai nạn, sự cố hoá chất. Một trong những kỹ năng cơ bản đầu tiên là cách nhận biết hoá chất nguy hiểm, dưới đây là một số cách nhận biết hoá chất nguy hiểm với mục đích là giúp cán bộ chiến sĩ trực tiếp thực hiện công tác chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ hiểu và có các biện pháp xử lý ban đầu, cụ thể như sau:

1. Nhận biết hoá chất qua nhãn, ký hiệu và biển cảnh báo

Theo quy định thì vật chứa, bao bì chứa đựng hóa chất phải có nhãn ghi đầy đủ các nội dung về ghi nhãn hóa chất. Nhãn của hóa chất phải đảm bảo rõ, dễ đọc và có độ bền chịu được tác động của hóa chất, thời tiết và các tác động thông thường khi bốc, xếp vận chuyển. Vì vậy, trên bao bì phải có nhãn hóa chất thể hiện: Tên hóa chất (tiếng Việt và quốc tế nếu có); biểu tượng nguy hiểm như hình vẽ màu đỏ/trắng đen như: chất nổ, chất độc, ăn mòn, dễ cháy...; cảnh báo nguy hiểm như Danger, Warning; thành phần, nồng độ, hướng dẫn an toàn, sơ cứu…

 Các biểu tượng cảnh báo nguy hiểm và số UN của hoá chất

2. Nhận biết hoá chất dựa vào phiếu an toàn hoá chất (Material Safety Data Sheet -MSDS)

Tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh hóa chất nguy hiểm phải cung cấp Phiếu an toàn hóa chất cho các tổ chức, cá nhân tham gia vào hoạt động hóa chất. Các Phiếu an toàn hóa chất phải được xây dựng bằng tiếng Việt và thể hiện các thông tin cơ bản về hoá chất như: Số CAS (mã số định danh hoá chất); số UN (số xác định nguy hiểm của chất); công thức hoá học của hoá chất; tên hoá chất; đặc điểm nguy hiểm của hoá chất; đặc tính lý hoá của hoá chất;…

 Phiếu an toàn hoá chất

3. Nhận biết hoá chất dựa vào đặc điểm lý hoá của các loại hoá chất

Trên thực tế, mỗi loại hoá chất sẽ có đặc điểm lý hoá khác nhau, trong trường hợp khi không tiếp cận và xác định được loại hoá chất dựa vào phiếu an toàn hoá chất thì chúng ta có thể căn cứ vào các đặc điểm quan sát được để xác định loại hoá chất nguy hiểm, ví dụ như: 

- Mùi đặc trưng của hoá chất: mùi nồng (khí Clo); mùi hắc (lưu huỳnh); mùi hôi (xăng dầu); mùi khai (Amoniac), mùi giấm chua (Axit axetic); mùi hoá chất sát trùng (Formaldehyde, phenol); mùi trứng thối (Hydro sulfide), …

- Màu sắc hoá chất: màu vàng nâu (khí Clo, Dioxide nitrogen); màu trắng đục (axit, kiềm mạnh); màu xanh nhạt (Đồng sunfat); màu đỏ tươi (dung dịch axit cromic);…

- Trạng thái tồn tại: dạng khí (hoá chất thường được chứa trong các bình khí nén, khi bị rò rỉ thì thường bốc hơi và lan nhanh); dạng lỏng (hoá chất thường được chứa trong can, phuy,… khi bị rò rỉ thì thường chảy loang, sủi bọt khí, bay hơi nhẹ hoặc ăn mòn các vật tiếp xúc); dạng rắn (hoá chất thường được chứa trong bao bì, tồn tại dưới dạng bột mịn, hạt, cục, viên,…)

4. Nhận biết hoá chất dựa vào thiết bị đo, nhận biết hoá chất

Dựa vào các máy đo, thiết bị cảm biến xác định có hoá chất độc hay không như máy đo nồng độ khí độc (CO, H2S, CO2,…), máy đo nồng độ hỗn hợp khí có thể gây nổ (LEL – là giới hạn nổ dưới là nồng độ thấp nhất của hỗn hợp hơi, khí có thể bắt cháy và gây nổ khi gặp nguồn lửa thích hợp); giấy quỳ tím đo độ PH;…

 Các máy phát hiện và đo nồng độ khí độc

5. Nhận biết hoá chất dựa vào dấu hiệu xung quanh

Trong trường hợp các tai nạn, sự cố không nhận biết có hoá chất nguy hiểm bằng các phương pháp nêu trên thì có thể quan sát các dấu hiệu xung quanh để có biện pháp xử lý thích hợp, các dấu hiệu để xác định hoá chất độc hại như: động vật, côn trùng chết hàng loạt quanh khu vực hoá chất bị rò rỉ, phát tán; cây, cỏ bị úa lá, héo; người tiếp xúc với hoá chất có dấu hiệu cay mắt, khó thở, buồn nôn;…

Lưu ý, đối với tai nạn, sự cố hoá chất, tuyệt đối không tiếp xúc trực tiếp khi không có các trang thiết bị bảo hộ cá nhân, giữ khoảng cách an toàn, đứng ở đầu hướng gió đồng thởi cảnh báo cho những người xung quanh và báo ngay cho lực lượng chức năng để xử lý theo quy định của pháp luật./.

Lại Tuấn Anh/ Cục Cảnh sát PCCC vfa CNCH