Mặc dù hệ thống pháp luật và công tác quản lý nhà nước về giao thông đường thủy đã có khá chặt chẽ nhưng tai nạn vẫn diễn biến phức tạp, đặc biệt ở các phương tiện vận tải hành khách, du lịch và vận tải hàng hóa cự ly ngắn. Các nguyên nhân thường gặp là do ý thức chấp hành pháp luật của một bộ phận Thuyền trưởng, Thuyền viên và Chủ phương tiện còn hạn chế, trang thiết bị an toàn không đầy đủ hoặc không đạt chuẩn, tai nạn do sự cố chập điện, rò rỉ nhiên liệu hoặc do bất cẩn trong sử dụng thiết bị sinh nhiệt. Đặc biệt, thời điểm hiện nay đang bước vào mùa mưa bão, điều kiện thời tiết diễn biến thất thường, sóng to gió lớn, sét đánh, nước dâng cao... càng làm gia tăng nguy cơ mất an toàn trong hoạt động giao thông thủy.

Thành phố Hồ Chí Minh là trung tâm kinh tế - du lịch lớn, có địa hình sông nước đa dạng với hệ thống sông, kênh, rạch chằng chịt, trong đó sông Sài Gòn là một trong những con sông chính, con sông lớn nhất chảy qua Thành phố và là ranh giới tự nhiên giữa các đơn vị hành chính thuộc Thành phố và địa bàn tỉnh Tây Ninh, tỉnh Đồng Nai lân cận. Với tính chất và tốc độ phát triển kinh tế rất nhanh hiện nay của Thành phố, vận tải đường thủy nội địa đóng vai trò quan trọng góp phần phát triển kinh tế - xã hội, thúc đẩy giao thương, du lịch và đáp ứng nhu cầu đi lại của người dân. Đặc biệt, vào dịp Lễ, Tết với các kỳ nghỉ dài ngày, nhu cầu sử dụng phương tiện thủy tăng cao, dẫn đến mật độ phương tiện lưu thông trên sông, kênh, rạch dày đặc hơn.

Do vậy, việc nâng cao ý thức phòng cháy chữa cháy và cứu nạn cứu hộ trên tuyến đường thủy là nhiệm vụ quan trọng, cấp thiết, góp phần bảo vệ tính mạng, tài sản của nhân dân và giữ gìn trật tự an toàn xã hội.

Thực trạng

a. Tình hình hoạt động vận tải thủy

- Hiện nay, số lượng phương tiện thủy gia tăng nhanh, nhiều tàu thuyền chở khách du lịch, vận tải hàng hóa hoạt động liên tục. Theo thống kê của Cục Đường thủy nội địa Việt Nam, hiện nay cả nước có hàng trăm nghìn phương tiện thủy nội địa được đăng ký, đăng kiểm với nhiều loại hình hoạt động đa dạng như: tàu khách du lịch, tàu chở hàng, sà lan, ghe, ca nô cao tốc...

- Chất lượng phương tiện không đồng đều: Bên cạnh một số tàu thuyền hiện đại, được đầu tư mới, có các trang bị an toàn tương đối đầy đủ thì vẫn còn không ít phương tiện đã cũ, xuống cấp, không được bảo dưỡng định kỳ, dẫn đến nguy cơ phat sinh sự cố kỹ thuật, tai nạn sự cố cháy nổ cao. Việc chủ phương tiện hoán cải phương tiện chưa đúng quy định (cơi nới, thay đổi kết cấu) cũng tiềm ẩn nhiều nguy cơ phát sinh rủi ro.

- Công tác đăng ký, đăng kiểm và quản lý còn hạn chế: Một bộ phận phương tiện chưa đăng ký, chưa đăng kiểm hoặc hết hạn nhưng vẫn đưa phương tiện vào hoạt động. Một số chủ tàu chưa tuân thủ nghiêm việc kiểm tra kỹ thuật và bảo dưỡng thiết bị PCCC, các phương tiện đã cũ, chưa được nâng cấp hệ thống kỹ thuật và thiết bị PCCC theo quy định hiện hành.

- Ý thức chấp hành pháp luật của một số chủ phương tiện còn thấp: hiện tượng chở quá tải, quá số người, đặc biệt vào các dịp lễ, tết, mùa du lịch cao điểm vẫn còn diễn ra. Việc trang bị và bố trí áo phao, bình chữa cháy, dụng cụ cứu sinh chưa đầy đủ, còn mang tính đối phó, chiếu lệ. Nhiều chủ phương tiện còn chủ quan, chưa thực hiện đầy đủ quy trình kiểm tra an toàn trước khi cho phương tiện xuất bến. Khi xảy ra sự cố, nhiều thuyền viên, nhân viên phục vụ còn lúng túng, thiếu kỹ năng xử lý tình huống sự cố tai nạn bất ngờ.

b. Nguy cơ sự cố, tai nạn, cháy nổ trên phương tiện thủy

- Mùa mưa bão thường xảy ra tai nạn do gió lớn, sóng mạnh, phương tiện bị chìm, lật.

- Trước, trong và sau lễ Quốc khánh 2/9, nhu cầu đi lại, du lịch tăng đột biến, mật độ phương tiện dày đặc khiến nguy cơ va chạm, cháy nổ, tai nạn sự cố cao hơn.

- Nhiên liệu (xăng, dầu, gas) dễ bắt lửa và bùng cháy khi có tia lửa điện hoặc sơ suất từ con người.

- Hệ thống điện trên tàu, ca nô, ghe thường bị chập, rò rỉ, nhất là khi hoạt động trong điều kiện mưa bão, ẩm ướt.

- Hành khách hút thuốc, thắp hương thờ cúng, sử dụng bếp ga nấu ăn trên tàu... cũng tiềm ẩn nguy cơ phát sinh sự cố cháy nổ xảy ra.

c. Những sự cố nghiêm trọng đã xảy ra:

Vụ tai nạn thuyền chở khách số hiệu ĐN 1228 trên sông Đồng Nai khiến 1 người tử vong vào ngày 5/2/2023.

Ngày 5/2/2023, tại TP. Biên Hòa, tỉnh Đồng Nai (cũ), thuyền khách số hiệu ĐN 1228 (công suất 12CV, chở 12 người) do thuyền trưởng Nguyễn Trường Chinh điều khiển đã va chạm với sà lan chở container số đăng ký VL15108 (công suất 940CV, trọng tải 2.192 tấn). Cú va chạm khiến thuyền ĐN 1228 lật úp, toàn bộ hành khách rơi xuống sông. Lực lượng cứu hộ cùng người dân đã kịp thời vớt được 11 hành khách cùng thuyền trưởng và thuyền viên; tuy nhiên, có 01 hành khách không may tử vong do bị kẹt trong thuyền.

Vụ tai nạn thương tâm xảy ra vào ngày 19/7/2025 tại tàu du lịch “Vịnh Xanh 58” trên khu vực vịnh Hạ Long (Quảng Ninh).

Gần đây, vụ tai nạn thương tâm xảy ra vào ngày 19/7/2025 tại tàu du lịch “Vịnh Xanh 58” trên khu vực vịnh Hạ Long (Quảng Ninh). Sau một tuần triển khai công tác tìm kiếm, lực lượng chức năng đã trục vớt được toàn bộ các nạn nhân có mặt trên tàu, trong đó 10 người được cứu sống và 39 người thiệt mạng. Nguyên nhân được xác định là do yếu tố thời tiết xấu, tàu neo đậu khu vực không an toàn, cộng thêm việc kiểm soát tải trọng và an toàn kỹ thuật chưa chặt chẽ. Vụ việc là hồi chuông cảnh báo về công tác đảm bảo an toàn PCCC và CNCH trên tuyến đường thủy, đặc biệt trong mùa mưa bão.

d. Những hạn chế tồn tại

Nhận thức của một bộ phận chủ phương tiện và hành khách về PCCC và CNCH còn hạn chế, coi nhẹ việc trang bị và kiểm tra phương tiện PCCC và CNCH. Một số tàu thuyền chưa được trang bị đầy đủ áo phao, bình chữa cháy, dụng cụ cứu sinh.

Công tác tuyên truyền, hướng dẫn trực tiếp tại bến bãi, khu vực tập trung phương tiện chưa được thường xuyên, liên tục chưa phát huy được hiệu quả.

Khi sự cố bất ngờ xảy ra, Thuyền trưởng, Thuyền viên không đủ bình tĩnh để xử lý tình huống và không kêu gọi được mọi người trên tàu giữ bình tĩnh. Tâm lý hốt hoảng lan truyền, ai cũng tranh nhau chạy xuống tầng dưới, tập trung về một bên tàu, dông lốc, gió lớn nhưng lại đóng kín các cửa thông gió dẫn đến tàu như một buồng kín sẽ nhanh chóng bị lật úp. Trong tình huống này, áo phao vô tình lại trở thành vật cản trở thoát nạn của nạn nhân vì ở trong nước với áp lực khi mang vào người sẽ rất khó mở áo phao để thoát nạn.

Giải pháp

Để đảm bảo các điều kiện an toàn và nâng cao hiệu quả công tác PCCC và CNCH đối với phương tiện thuỷ hoạt động trên tuyến đường thủy nội địa Thành phố Hồ Chí Minh trước, kịp thời ngăn chặn và hạn chế đến mức thấp nhất thiệt hại do tai nạn, sự cố cháy, nổ gây ra góp phần bảo vệ an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội, nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác quản lý Nhà nước về PCCC và CNCH trên tuyến đường thuỷ nội địa Thành phố trong thời gian tới, Đội Cảnh sát PCCC và CNCH trên sông thuộc Phòng Cảnh sát PCCC và CNCH Công an TP HCM khuyến cáo thực hiện tốt một số nội dung sau:

1. Tuyên truyền sâu rộng và kêu gọi mọi người cài đặt “Ứng dụng Help 114” với nhiều tính năng ưu việt mới được nâng cấp so với trước đây. Đặc biệt, chủ các phương tiện cần trang bị thêm thiết bị truyền tin tự động nhận tín hiệu từ hệ thống PCCC đang được trang bị trên phương tiện tự động báo về Trung tâm Thông tin chỉ huy 114 của lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH Thành phố khi phương tiện gặp sự cố cháy, nổ và tai nạn sự cố khác … Thiết bị này giúp cho việc truyền tin báo về cơ quan Cảnh sát PCCC và CNCH một cách nhanh chóng, kịp thời và chính xác vị trí của phương tiện đang gặp sự cố tai nạn.

2. Lắp đặt hệ thống cảnh báo dông, lốc trên phương tiện nhằm tăng cường công tác dự báo đảm bảo an toàn cho du khách và chủ động ứng phó với tình trạng thời tiết cực đoan khi phương tiện vận hành trên khu vực cách xa đất liền.

3. Trước khi cho tàu xuất bến, Thuyền trưởng, Thuyền viên trên phương tiện cần thông báo cho hành khách các quy tắc an toàn khi lưu thông trên sông, trên biển cụ thể như phải đảm bảo các quy định an toàn kỹ thuật, trang bị đầy đủ thiết bị cứu sinh, cứu đắm và các biện pháp phòng cháy, chữa cháy, vị trí áo phao, lối thoát nạn khẩn cấp... Trong quá trình tàu di chuyển, sử dụng màn hình chiếu thể hiện những quy tắc đảm bảo an toàn và nguyên tắc quan trọng nhất là khi hành khách bước xuống tàu phải mặc áo phao vào người, điều này được coi là biện pháp hiệu quả giúp một người sống sót khi rơi xuống nước hay khi tàu gặp sự cố bất ngờ.

4. Tạo điều kiện cho công nhân viên tham gia các lớp đào tạo kiến thức nghiệp vụ và kỹ năng sinh tồn, thoát hiểm, xử lý tình huống cho Thuyền trưởng, Thuyền viên và nhân viên, yêu cầu họ luôn trong trạng thái sẵn sàng đối phó với mọi bất trắc khi làm việc, với thái độ bình tĩnh và chuyên nghiệp nhất. Trước khi lên tàu và xuất bến phải kiểm tra hướng dẫn cách tiếp cận nhanh nhất các lối hành lang thoát nạn (lên vị trí sàn tàu cao nhất) và thoát nạn qua các cửa gần nhất của tàu khi xảy ra sự cố, tuyệt đối không xuất bến hoặc khẩn trương tìm vị trí bến gần nhất neo đậu an toàn khi có thời tiết xấu bất ngờ xảy ra.

5. Tích cực tuyên truyền các nội dung đảm bảo an toàn PCCC và CNCH trên các phương tiện để mọi người đều tuân thủ thực hiện đúng các quy định về đảm bảo an toàn cho bản thân và mọi người trong suốt quá trình vận hành phương tiện.

Phòng cháy, chữa cháy là trách nhiệm chung của toàn xã hội. Mỗi người dân, mỗi Chủ phương tiện, Chủ bến, Thuyền trưởng, Thuyền viên hãy nâng cao ý thức chủ động phòng ngừa, góp phần giữ gìn an toàn cho chính mình, gia đình và cộng đồng.

Phòng Cảnh sát PCCC và CNCH/CATP Hồ Chí Minh