Tuyến đường sắt đô thị số 1 Thành phố Hồ Chí Minh - tuyến Bến Thành – Suối Tiên có chiều dài toàn tuyến khoảng 19,7 km (từ Bến Thành – Suối Tiên) gồm 14 nhà ga. Trong đó phần ngầm dài khoảng 2,2 km có 3 nhà ga (Bến Thành, Nhà hát thành phố, Ba Son), phần đi trên cao dài 17,5 km có 11 nhà ga (từ nhà ga công viên Văn Thánh đến Suối Tiên).

Công trình ngầm trong hệ thống tàu điện ngầm rất khác so với các dạng công trình ngầm, cũng như các đường hầm giao thông khác, do đặc thù vận tải với lượng hành khách di chuyển liên tục với tần suất và cường độ cao. Cháy trong các đường hầm Metro không những là mối nguy hiểm cho hành khách, con người, trang thiết bị, mà còn là mối nguy hiểm do mất ổn định đường hầm làm gián đoạn việc vận hành hệ thống metro. Đặc điểm khiến bến tàu điện ngầm dễ xảy ra cháy, nổ như:

- Không gian kín và hạn chế thoát hiểm, bến Metro thường nằm sâu dưới lòng đất, lối ra vào ít, dễ gây tắc nghẽn khi sơ tán; Khói và khí độc (CO, CO₂) tích tụ nhanh, gây ngạt thở, giảm tầm nhìn.

- Mật độ người tập trung cao, giờ cao điểm, hàng nghìn người có mặt tại ga, khó kiểm soát trong trường hợp khẩn cấp; nguy cơ giẫm đạp, hoảng loạn khi xảy ra cháy.

- Hệ thống điện và thiết bị phức tạp, nguồn điện cao thế, đường ray tiếp điện (third rail), hệ thống chiếu sáng, thông gió dễ chập cháy; Thiết bị cơ khí (thang máy, thang cuốn) ma sát sinh nhiệt, bụi bẩn bám dễ bắt lửa.

- Vật liệu dễ cháy như một số vật liệu trang trí (thảm, nhựa, gỗ) có thể làm tốc độ lan truyền của ngọn lửa lan nhanh; Hàng hóa, túi xách của hành khách chứa chất dễ cháy (pin lithium, bình xịt).

- Công tác chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ khó tiếp cận, lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH khó tiếp cận đám cháy, người bị mắc kẹt trong cấu kiện công trình đổ sập dưới lòng đất, đòi hỏi hệ thống chữa cháy tự động hiệu quả.

Các nguồn gây cháy chính như:

- Hệ thống điện: Chập mạch, quá tải, đoản mạch từ đường ray, biến áp

- Thiết bị cơ khí: Ma sát phanh tàu, trục trặc thang cuốn

- Hành khách: Hút thuốc, đốt pháo, mang chất dễ cháy (xăng, cồn)

- Khủng bố, phá hoại: Đặt bom, gây nổ cố ý

- Sự cố kỹ thuật: Rò rỉ khí gas (nếu có hệ thống điều hòa trung tâm)

Chú thích ảnh: vụ cháy tàu điện ngầm Daegu xảy ra vào ngày 18/2/2003.

Điển hình như vụ cháy tàu điện ngầm Daegu xảy ra vào ngày 18 tháng 2 năm 2003, khi một kẻ đốt phá đã phóng hỏa một đoàn tàu khiến 192 người chết và 151 người khác bị thương tại ga Jungangno của Tàu điện ngầm Daegu Metropolitan ở Daegu, Hàn Quốc. Ngọn lửa đã lan qua hai đoàn tàu trong vòng vài phút. Đây vẫn là vụ phá hoại có chủ ý nghiêm trọng nhất trong một sự cố duy nhất trong lịch sử thời bình của Hàn Quốc.

Chú thích ảnh: Phòng Cảnh sát PCCC&CNCH – Công an TP. Hồ Chí Minh phối hợp với Cục Cảnh sát PCCC&CNCH – Bộ Công an nghiệm thu về PCCC đối với dự án xây dựng tuyến đường sắt đô thị số 1 Thành phố tuyến Bến Thành – Suối Tiên.

Phòng Cảnh sát PCCC&CNCH – Công an TP. Hồ Chí Minh phối hợp với Cục Cảnh sát PCCC&CNCH – Bộ Công an kiểm tra kết quả nghiệm thu về PCCC đối với dự án xây dựng tuyến đường sắt đô thị số 1 Thành phố tuyến Bến Thành – Suối Tiên. Các hệ thống, phương tiện phòng cháy và chữa cháy đã được trang bị, lắp đặt:

- Hệ thống báo cháy tự động loại địa chỉ, trong đó ga Bến Thành lắp đặt 01 tủ trung tâm báo cháy loại 10 loops, các tủ được kết nối, giám sát tại nhà điều khiển trung tâm OCC khu vực depot.

- Hệ thống chữa cháy bằng nước gồm hệ thống chữa cháy tự động sprinkler, họng nước chữa cháy trong nhà.

- Hệ thống cấp nước chữa cháy ngoài nhà sử dụng trụ nước chữa cháy của thành phố.

- Hệ thống chữa cháy tự động bằng khí FM200 (HFC-227ea) cho một số phòng kỹ thuật;

- Hệ thống hút khói cho khu vực tầng hầm, đường hầm và khu vực sảnh.

- Phương tiện chiếu sáng sự cố và chỉ dẫn thoát nạn trên lối và đường thoát nạn.

- Nguồn cấp điện cho hệ thống phòng cháy và chữa cháy gồm nguồn điện lưới và nguồn điện từ máy phát điện của dự án.

- Trang bị phương tiện chữa cháy ban đầu trên đường thoát nạn.

Chú thích ảnh: năm 2023, UBND Thành phố Hồ Chí Minh đã tổ chức diễn tập phương án tại ga Metro Bến Thành-Suối Tiên, bao gồm các hoạt động ứng phó với tình huống khẩn cấp như cháy nổ, cứu hộ cứu nạn, đảm bảo an toàn cho hành khách và hệ thống

Để đảm bảo an toàn về PCCC, Cơ quan Cảnh sát PCCC và CNCH – Công an TP. Hồ Chí Minh thường xuyên phối hợp với Ban Quản lý Đường sắt đô thị phối hợp triển khai một số nhiệm vụ trọng tâm trong công tác PCCC và CNCH nhằm khắc phục triệt để các nguy cơ dẫn đến cháy, nổ và các giải pháp xử lý tình huống chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ một cách hiệu quả, nhanh chóng như sau:

- Thường tổ chức tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật, kiến thức về phòng cháy chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ, huấn luyện nghiệp vụ PCCC và CNCH, cho toàn thể cán bộ, công nhân viên làm việc tại Công ty TNHH Một thành viên Đường sắt Đô thị số 1.

- Phối hợp các phòng ban nghiệp vụ tham mưu Ban Giám đốc CATP xây dựng Quy chế phối hợp trong công tác đảm bảo an toàn PCCC và CNCH.

- Phối hợp Cục C07 tiến hành thẩm duyệt, nghiệm thu các hạng mục công trình theo đúng các Quy chuẩn, Tiêu chuẩn về PCCC và CNCH.

- Thực hiện tốt công tác quản lý nhà nước về PCCC: chủ động liên hệ với Ban quản lý đường sắt đô thị và Công ty TNHH MTV Đường sắt đô thị số 1 để hướng dẫn việc lập hồ sơ quản lý về PCCC đối với các cơ sở thuộc dự án tuyến đường sắt đô thị số 1 Thành phố theo quy định tại khoản 1 Điều 1 Thông tư số 32/2024/TT-BCA ngày 10/7/2024 của Bộ Công an.

- Thường xuyên duy trì công tác hướng dẫn, kiểm tra các điều kiện an toàn về PCCC và CNCH đối với các ga trung tâm.

- Xây dựng trình chiếu các phương án bố trí lực lượng phương tiện PCCC, phương án thoát nạn và tiếp cận để triển khai lực lượng phương tiện chữa cháy và cứu nạn cứu hộ để nắm rõ phương án xử lý các tình huống cháy nổ có thể xảy ra.

- Thực hiện nghiêm công tác thường trực sẵn sàng chiến đấu tại đơn vị, chủ động điều động lực lượng, phương tiện và chỉ huy chữa cháy và CNCH, xử lý kịp thời tại các ga tuyến đường sắt đô thị số 1 khi có tình huống xảy ra. (luôn bố trí 24/24 Tổ Cảnh sát chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ Đặc biệt Tinh nhuệ trực thuộc Đội chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ Khu vực 1 – Phòng PC07 đóng quân tại Trụ sở 258 Trần Hưng Đạo, phường Nguyễn Cư Trinh, Quận 1, TP. Hồ Chí Minh)

- Duy trì công táckiểm tra, rà soát lực lượng, phương tiện, thiết bị, xăng dầu và chất chữa cháy phục vụ công tác thường trực sẵn sàng chiến đấu tại các đơn vị, có kế hoạch đề xuất trang bị, bổ sung, sửa chữa các trang thiết bị, phương tiện phục vụ cho công tác chữa cháy, CNCH đảm bảo phục vụ tốt cho công tác thường trực sẵn sàng chữa cháy và CNCH tại đơn vị.

Ngoài ra, Để chủ động trong công tác phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ khi xảy ra tình huống cháy, tai nạn, sự cố trong hệ thống giao thông ngầm hiện nay Lực lượng Cảnh sát Phòng cháy chữa cháy tiếp tục nghiên cứu những đặc điểm có liên quan đến hệ thống giao thông ngầm để từ đó có những giải pháp, biện pháp phòng cháy cũng như công tác chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ hiệu quả khi có tình huống cháy, tai nạn, sự cố xảy ra.

Lực lượng Bảo vệ, đảm bảo An ninh trật tự cần phải có những công cụ, thiết bị giám sát an ninh ở khu vực soát vé cũng như ở khu vực các ga từ bên ngoài bề mặt đất, cấm và chống mang các thiết bị cháy, nổ vào trong khu vực hầm, tàu

Với người tham gia giao thông trong hầm nhất thiết phải tuân thủ theo các quy định sử dụng, vận hành đường hầm, không được hút thuốc lá hay làm phát sinh nguồn lửa, nguồn nhiệt khi đi qua đường hầm.

Thường xuyên kiểm tra, bảo trì, bảo dưỡng các hệ thống điện, hệ thống vận hành … tranh phát sinh những nguy cơ tiềm ẩn dẫn đến cháy, nổ.

Phòng Cảnh sát PCCC và CNCH/CATP Hồ Chí Minh