Cửa hàng xăng dầu là một loại hình công trình đặc thù, là nơi tồn chứa chất lỏng cháy dễ cháy, tập trung nhiều phương tiện trong cùng một thời điểm nhất là giờ cao điểm. Ngoài ra, cửa hàng xăng dầu thường được kết hợp với khu vực buôn bán khí đốt, ăn uống, cafe. Thực tế cho thấy các vụ cháy xảy ra tại cửa hàng xăng dầu thường diễn biến rất nhanh, có thể bùng phát thành đám cháy lớn gây thiệt hại đến tính mạng, tài sản của con người và ảnh hưởng đến an ninh trật tự tại địa phương.

Để chủ động phòng ngừa cháy, nổ, bảo đảm an toàn tính mạng, sức khỏe của người dân và hạn chế tối đa thiệt hại về tài sản, QCVN 10:2025/BCA - Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về trang bị phương tiện phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ cho nhà và công trình đã quy định cụ thể, toàn diện các yêu cầu về trang bị, thiết kế, lắp đặt phương tiện, hệ thống phòng cháy, chữa cháy (PCCC) đối với cửa hàng xăng dầu, QCVN 01:2020/BCT đã đưa ra các tiêu chí rõ ràng về quy mô về cấp cửa hàng xăng dầu theo khối lượng tồn chứa xăng dầu trong bể chứa (cấp 1, cấp 2, cấp 3), vùng nguy hiểm nổ để trang bị phương tiện PCCC.

Mặc dù vậy, trong quá trình triển khai thực tế, không ít chủ đầu tư, đơn vị tư vấn thiết kế và doanh nghiệp vẫn gặp khó khăn trong việc tra cứu, xác định công trình của mình thuộc đối tượng bắt buộc trang bị những hệ thống PCCC nào, áp dụng theo ngưỡng quy mô ra sao. Trên cơ sở các quy định của QCVN 10:2025/BCA, QCVN 01:2020/BCT và các tiêu chuẩn kỹ thuật liên quan, bài viết này hướng dẫn một số nội dung cơ bản về quy trình xác định quy mô, nguyên tắc lựa chọn và trang bị phương tiện PCCC cho cửa hàng xăng dầu, kèm theo bảng tổng hợp tra cứu nhanh và khuyến nghị thực hiện cụ thể góp phần giúp các tổ chức, cá nhân thuận lợi hơn trong quá trình nghiên cứu, áp dụng và thực hiện đúng quy định của pháp luật.

2. Xác định đúng quy mô công trình - Bước đầu tiên để lựa chọn phương tiện phòng cháy, chữa cháy phù hợp

Việc trang bị phương tiện, hệ thống PCCC cho cửa hàng xăng dầu không thể áp dụng một công thức chung cho tất cả các loại cửa hàng xăng dầu mà phải dựa trên cơ sở phân tích quy mô, công năng và tính chất nguy hiểm cháy, nổ cụ thể của từng công trình. Trước khi xác định công trình phải trang bị những phương tiện hoặc hệ thống PCCC nào, cần thực hiện đầy đủ các bước sau:

Thứ nhất, xác định đúng mục đích sử dụng và công năng của công trình. Đối tượng áp dụng bao gồm cửa hàng xăng dầu trên mặt đất, cửa hàng xăng dầu trên mặt nước, công năng khác trong gian bán hàng của cửa hàng xăng dầu. Đối với các gian phòng trong nhà sử dụng với mục đích khác nhau thì căn cứ trên mục đích sử dụng và công năng của từng gian phòng để trang bị, bố trí hệ thống PCCC phù hợp với hạng mục đó.

Thứ hai, xác định quy mô công trình. Các thông số cần xem xét bao gồm khối lượng xăng dầu tồn chứa để xem xét trang bị bình chữa cháy, phương tiện chữa cháy ban đầu (chăn sợi).

Thứ ba, kiểm tra các khu vực và gian phòng đặc thù. Trong nhiều trường hợp, mặc dù toàn bộ công trình chưa thuộc diện phải trang bị một số hệ thống PCCC, nhưng nếu trong công trình có các khu vực hoặc gian phòng có tính chất nguy hiểm cháy cao, hoặc có quy mô thuộc đối tượng quy định tại QCVN 10:2025/BCA thì vẫn phải xem xét trang bị hệ thống PCCC tương ứng cho chính khu vực đó. Ví dụ trong cửa hàng xăng dầu nếu có gian kinh doanh với mặt hàng chủ yếu là chất lỏng, chất khí (bình LPG) trong các can, bình có thể tích lớn hơn 20 lít cần xem xét việc trang bị hệ thống PCCC theo Bảng A.3 Phụ lục A QCVN 10:2025/BCA. Đây là nguyên tắc quan trọng nhằm bảo đảm mọi khu vực có nguy cơ cháy cao đều được bảo vệ phù hợp.

Việc xác định đúng quy mô, tính chất công trình không chỉ giúp chủ đầu tư lựa chọn đầy đủ các phương tiện, hệ thống PCCC cần trang bị mà còn tránh tình trạng đầu tư không cần thiết hoặc phải điều chỉnh thiết kế trong quá trình triển khai. Trên cơ sở các tiêu chí này, chủ đầu tư, đơn vị tư vấn thiết kế và cơ quan quản lý có thể xác định chính xác công trình thuộc trường hợp nào để áp dụng các quy định về bình chữa cháy, phương tiện chiếu sáng sự cố, biển báo thoát nạn, hệ thống báo cháy tự động, hệ thống chữa cháy tự động theo đúng quy định của QCVN 10:2025/BCA, QCVN 01:2020/BCT.

3. Nguyên tắc lựa chọn phương tiện và hệ thống phòng cháy, chữa cháy phải trang bị cho cửa hàng xăng dầu

Sau khi xác định được quy mô và đặc điểm của công trình, việc lựa chọn phương tiện và hệ thống PCCC cần tuân thủ nguyên tắc bảo đảm phù hợp với mức độ nguy hiểm cháy của công trình. Cửa hàng xăng dầu là nơi luôn luôn có nguy cơ tồn tại hỗn hợp hơi nguy hiểm cháy nổ, có thể bùng phát khi có nguồn nhiệt, do đó khi xảy ra sự cố cần chữa cháy kịp thời và khống chế đám cháy hiệu quả trước khi cháy lan diện rộng, do đó phải ưu tiên trang bị phương tiện chữa cháy tại chỗ như bình chữa cháy, chăn chiên.

Một nguyên tắc quan trọng khác là việc xác định yêu cầu trang bị không chỉ áp dụng ở phạm vi toàn bộ công trình mà còn phải xem xét đối với từng hạng mục, từng khu vực hoặc từng gian phòng có tính chất sử dụng riêng biệt. Bất kỳ gian phòng nào thuộc diện bắt buộc tại Bảng A.3 QCVN 10:2025/BCA đều phải được trang bị hệ thống tương ứng.

Trên cơ sở các nguyên tắc nêu trên, chủ đầu tư và đơn vị tư vấn thiết kế có thể xác định đầy đủ các phương tiện và hệ thống cần trang bị đối với từng công trình cụ thể. Bảng tổng hợp và nội dung dưới đây sẽ giới thiệu các phương tiện và hệ thống PCCC chủ yếu đối với cửa hàng xăng dầu, đồng thời phân tích phạm vi áp dụng và những điểm cần lưu ý trong quá trình thiết kế, lắp đặt.

4. Bảng tổng hợp và một số nội dung hướng dẫn trang bị các phương tiện, hệ thống phòng cháy, chữa cháy đối với cửa hàng xăng dầu

Bảng tổng hợp yêu cầu trang bị phương tiện, hệ thống PCCC

- Bình chữa cháy, chăn sợi: Bình chữa cháy, chăn sợi là phương tiện chữa cháy ban đầu có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc xử lý các đám cháy mới phát sinh. Cửa hàng xăng dầu căn cứ vào cấp cửa hàng để trang bị, bố trí bình chữa cháy xách tay hoặc bình chữa cháy có bánh xe, chăn sợi cho phù hợp. Bình chữa cháy phải được bố trí tại vị trí dễ quan sát, dễ tiếp cận và thuận tiện cho việc sử dụng khi có sự cố xảy ra. Việc lựa chọn chủng loại, số lượng bình và khoảng cách bố trí cần tuân thủ các tiêu chuẩn kỹ thuật hiện hành. Định mức trang bị Bình chữa cháy, chăn sợi như sau:

- Phương tiện chiếu sáng sự cố và chỉ dẫn thoát nạn: Trong điều kiện xảy ra cháy, nguồn điện của công trình có thể bị cắt hoặc bị hư hỏng, làm giảm khả năng quan sát và gây khó khăn cho việc thoát nạn. Vì vậy, các công trình cửa hàng xăng dầu đều phải được bố trí hệ thống chiếu sáng sự cố, biển chỉ dẫn lối ra và chỉ hướng thoát nạn nhằm giúp người trong công trình nhanh chóng nhận biết lối thoát an toàn; đối với các tầng (gian bán hàng) có diện tích lớn hơn 1.000 m² hoặc có từ hai lối thoát nạn trở lên, cần bố trí thêm sơ đồ chỉ dẫn thoát nạn để người sử dụng xác định nhanh vị trí hiện tại và lựa chọn lối thoát phù hợp khi xảy ra sự cố.

- Hệ thống báo cháy tự động: Đối với các công trình việc phát hiện cháy ngay từ giai đoạn đầu có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Hệ thống báo cháy tự động giúp phát hiện các dấu hiệu cháy ngay khi mới xuất hiện, truyền tín hiệu cảnh báo để mọi người kịp thời thoát nạn và tạo điều kiện cho lực lượng chữa cháy triển khai các biện pháp xử lý trước khi đám cháy phát triển lớn. Cửa hàng xăng dầu không thuộc đối tượng phải trang bị hệ thống chữa cháy tự động. Tuy nhiên, cần xem xét đối với gian phòng kinh doanh chất lỏng cháy, dễ cháy (ngoại trừ hàng hóa được chứa trong các can, bình có thể tích chứa không lớn hơn 20 lít)

- Hệ thống chữa cháy tự động: Cùng với hệ thống báo cháy tự động, hệ thống chữa cháy tự động có vai trò khống chế hoặc dập tắt đám cháy ngay từ khi mới phát sinh, hạn chế cháy lan và giảm thiểu thiệt hại. Việc xác định yêu cầu trang bị hệ thống chữa cháy tự động được thực hiện theo nguyên tắc tương tự hệ thống báo cháy tự động.

5. Một số khuyến nghị khi áp dụng quy định

Thứ nhất, Chủ đầu tư, đơn vị tư vấn thiết kế cần thực hiện đầy đủ 3 bước xác định quy mô công trình (Mục 2) trước khi lựa chọn giải pháp trang bị phương tiện, hệ thống PCCC; tránh chỉ căn cứ vào diện tích hoặc số tầng của công trình để xác định yêu cầu trang bị.

Thứ hai, đối với cửa hàng xăng dầu phải xem xét xác định yêu cầu trang bị phải được thực hiện riêng cho từng hạng mục theo đúng mục đích sử dụng. Điều này giúp bảo đảm giải pháp PCCC phù hợp với mức độ nguy hiểm cháy của từng khu vực trong công trình.

Thứ ba, khi xác định yêu cầu trang bị hệ thống báo cháy và chữa cháy tự động, cần tuân thủ đầy đủ nguyên tắc quy định tại Điều 1.5.9 và Điều 1.5.10 của QCVN 10:2025/BCA, bảo đảm xem xét đồng thời toàn bộ công trình, từng khu vực, từng gian phòng và các thiết bị có liên quan. Việc áp dụng đúng nguyên tắc này sẽ bảo đảm xác định đầy đủ các đối tượng phải được bảo vệ bằng hệ thống báo cháy tự động và hệ thống chữa cháy tự động theo quy định.

6. Kết luận 

Việc xác định đúng quy mô công trình và lựa chọn đầy đủ phương tiện, hệ thống phòng cháy, chữa cháy ngay từ giai đoạn thiết kế có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo đảm an toàn cho người và tài sản, đồng thời góp phần nâng cao hiệu quả phòng ngừa, hạn chế thiệt hại khi xảy ra cháy, nổ. Việc nghiên cứu và áp dụng đúng các quy định của QCVN 10:2025/BCA, QCVN 01:2020/BCT cùng các tiêu chuẩn kỹ thuật có liên quan sẽ giúp chủ đầu tư, đơn vị tư vấn thiết kế lựa chọn giải pháp phù hợp, bảo đảm hiệu quả đầu tư và đáp ứng yêu cầu an toàn PCCC đối với từng loại hình công trình.

Trong thời gian tới, Cục Cảnh sát PCCC và CNCH sẽ tiếp tục tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến và hướng dẫn áp dụng các quy định về trang bị phương tiện, thiết bị PCCC đối với từng loại hình nhà, công trình, góp phần hỗ trợ chủ đầu tư, đơn vị tư vấn thiết kế, doanh nghiệp và người dân thực hiện đúng quy định, nâng cao hiệu quả công tác phòng cháy, chữa cháy.

Phòng Thẩm duyệt về phòng cháy, chữa cháy